Het maakt niemand dood. Het is gewoon vermoeiend, en het sloopt een team in de loop van maanden zonder dat iemand het echt merkt. De reden dat ik er steeds op terugkom, is dat de aantrekkingskracht er elke dag is, en de meeste leiders lopen er zo straal voorbij — omdat het nooit op een crisis lijkt.

Stel je de vergadering voor. I iemand krijgt de schuld. Iemand anders "kan niet". Een derde persoon neemt de boel stilletjes over en zal er later over klagen. De stemmen blijven redelijk. En toch komt er feitelijk niets van zijn plaats — de beslissing wordt alweer doorgeschoven naar volgende week, de escalatie landt weer op jouw bureau, en twee goede mensen hebben de ruimte in hun hoofd al verlaten.

Dat is de dramadriehoek. En jij bent degene die ervoor betaalt, in de enige valuta die ertoe doet: resultaten.

Ik kom het tegen in bijna elk leiderschapsteam dat ik coach. Goede mensen, echte druk, fatsoenlijke intenties — en drie rollen die stilletjes garanderen dat niemand wint.

Drie rollen, één dood spoor

Wanneer mensen slecht communiceren — en dat geldt net zo goed voor leiders als voor wie dan ook — vervallen ze meestal in een van de drie posities. Neem er één aan en het drama begint min of meer op cue: wrijving, teleurstelling, het gevoel niet gehoord te worden. Laat het doorgaan en op een gegeven moment haken mensen af en herstellen relaties niet meer. Dat alles omdat niemand in het gesprek de ander als gelijke behandelt.

Waarom het zich verspreidt

Met zijn drieën houden ze elkaar gaande. Ieder van hen lokt bepaald gedrag uit bij de anderen, en het geheel verandert in een vicieuze cirkel die angstaanjagend moeilijk te doorbreken is — deels omdat ook omstanders erin worden meegetrokken.

En de rollen blijven niet vaststaan. Oefen een beetje druk uit en ze wisselen. De Redder die een half jaar voor een collega heeft ingevallen heeft er op een gegeven moment genoeg van: “Goed, ik ben er klaar mee, ik ga geen energie meer aan je verspillen.” In één zin is de Redder nu de Aanklager, is de collega nu het Slachtoffer, of slaat direct terug als een eigen Aanklager. Zo kan een leiderschapsteam het grootste deel van een jaar in een "crisistoestand" verkeren en niet kunnen vertellen wanneer het is begonnen, of wie ermee is begonnen.

Uitstappen: neem het stuur

Iedereen belandt af en toe in de driehoek. Geen probleem. Het probleem is daar je tent op te zetten. Als jouw team in dezelfde cirkel vast blijft zitten, moet iemand het stuur overnemen en eruit stappen – naar wat meestal de Winnende Driehoek wordt genoemd. Negen van de tien keer ben jij die iemand.

Ongeveer gaat het zo. Eerst merk je dat je erin zit. Dan benoem je de rollen, te beginnen met je eigen rol en niet die van de ander — die volgorde is belangrijker dan het lijkt. Dan neem je de verantwoordelijkheid voor hoe je bent zich te gedragen binnen het vastgelopen gesprek, en je nodigt de ander uit hetzelfde te doen door hem of haar daadwerkelijk aan te spreken op zijn of haar eigen aandeel. Nu mikken jullie allebeide op een echt gesprek in plaats van op de cirkelredenering. En je blijft feedback geven, en ontvangen.

Dit is zo ongeveer de hele baan als ik met een team werk: mensen wegbewegen van schuld toewijzen en naar eigenaarschap, van escalatie en naar verantwoordelijkheid, van "iemand moet dit oplossen" en naar "dit is van ons." Mensen gaan ervan uit dat dat de softe kant van het werk is. Dat is het niet. Goed gedaan is het de snelste manier die ik ken om sneller beslissingen te nemen, minder dingen op je bureau te krijgen en resultaten die niet omvallen zodra je even de andere kant op kijkt.

De rol waar niemand zijn hand voor opsteekt: de omstander

Petruska Clarkson voegde een vierde positie toe, en in een team is dat misschien wel de meest voorkomende. De Toeschouwer kan precies zien wat er gebeurt en doet er niets aan. “Geen van mijn zaken.” “Hun eigen schuld.” “Te ingewikkeld.” “Ik kan er toch niets aan veranderen.”

Het ongemakkelijke gedeelte: in een team is afwachten niet neutraal. Je bent in de ruimte, dus je bent al betrokken, en zwijgen is een stem voor het laten zoals het is. Niets doen is nog steeds iets doen – zo kun je je er alleen onschuldig over voelen.

Clarkson riep niet iedereen op om zich overal mee te bemoeien. Haar punt was enger en scherper: onhandige communicatie benoemen wanneer je die daadwerkelijk ziet, is vaak wat een vastgelopen team weer in beweging krijgt. En als je in dat team zit, is dat niet omdat je zo nobel bent. Het is omdat je voor je eigen belangen opkomt.

Wat je bij de eigenlijke vraag brengt

Durf jij iets te zeggen wanneer jouw mensen elkaar gijzelen in de dramadriehoek? Die ene zet — op het juiste moment, zonder er de schuld van te geven — is vaak wat een vastgelopen team weer omslaat in een presterend team. Het is ongemakkelijk. Het werkt ook. En het is een groot deel van wat ik uiteindelijk met leiders doe.